Hipermetropi: Belirtileri, Çocuklarda Riskleri ve Tedavisi

Hipermetropi, halk arasında çoğu zaman yalnızca yakını görememek olarak bilinir. Oysa durum biraz daha karmaşıktır. Hipermetrop bir göz aslında hem uzağa hem yakına bakarken fazladan odaklanma çabası harcar. Genç ve güçlü bir göz bu çabayı yıllarca fark ettirmeden gösterebilir; sonuçta kişi gözlüğe ihtiyacı olduğunu bilmeden baş ağrısı, göz yorgunluğu ve okumada isteksizlik yaşayabilir. Çocuklarda ise yüksek hipermetropi gözlerin içe kaymasına ve tembel göze yol açabilir.

Bu rehberde hipermetropinin ne olduğunu, gizli ve belirgin hipermetropi arasındaki farkı, çocuklarda neden özel önem taşıdığını, baş ağrısıyla ilişkisini, düzeltme seçeneklerini ve hipermetrop gözlerde dikkat edilmesi gereken bir risk olan dar açılı glokomu ele alıyoruz.

Hipermetropi nedir?

Net görmek için ışığın tam retina üzerinde odaklanması gerekir. Hipermetropide göz küresi önden arkaya olması gerekenden kısadır ya da kornea ve lensin kırma gücü yetersizdir. Bu nedenle göz dinlenme halindeyken ışık retinanın arkasında bir noktada odaklanır.

Burada gözün önemli bir yeteneği devreye girer: uyum ya da akomodasyon. Göz merceği, çevresindeki silyer kasın kasılmasıyla bombeleşip kırma gücünü artırabilir. Normalde bu yetenek yakına bakarken kullanılır. Hipermetrop bir göz ise uzağa bakarken bile bu kası çalıştırarak açığı kapatır, yakına bakarken de daha fazla çalıştırmak zorunda kalır. Hipermetropi diyoptri cinsinden artı işaretiyle ifade edilir.

Bebeklerin büyük çoğunluğu hafif hipermetrop doğar. Göz büyüdükçe bu durum genellikle azalır ve çoğu çocukta okul çağına kadar büyük ölçüde düzelir. Bu sürece emetropizasyon denir. Ancak bazı çocuklarda hipermetropi yüksek kalır veya kalıcı olur. Hipermetropinin diğer kırma kusurlarıyla karşılaştırması için kırma kusurları rehberimize bakabilirsiniz.

Gizli (latent) ve belirgin (manifest) hipermetropi

Hipermetropinin anlaşılmasındaki en önemli kavramlardan biri, toplam hipermetropinin iki bölümden oluşmasıdır.

• Gizli (latent) hipermetropi: Silyer kasın sürekli hafif kasılı durması (tonus) nedeniyle normal muayenede ortaya çıkmayan bölümdür. Kişi bu kısmı farkında olmadan sürekli telafi eder.
• Belirgin (manifest) hipermetropi: Normal, damlasız muayenede ölçülebilen bölümdür. Bunun da bir kısmı kişinin çabasıyla telafi edilebilir (fakültatif), bir kısmı ise telafi edilemez ve bulanık görmeye yol açar (mutlak).

Bu yüzden özellikle çocuklarda ve gençlerde doğru ölçüm için odaklama kasını geçici olarak gevşeten göz damlaları kullanılır. Bu muayeneye sikloplejik refraksiyon denir ve gizli hipermetropiyi ortaya çıkarır. Damla sonrası birkaç saat ışık hassasiyeti ve yakın görmede bulanıklık olması normaldir.

Hipermetropinin belirtileri

Belirtiler kişinin yaşına, hipermetropinin derecesine ve odaklama yeteneğine göre büyük farklılık gösterir. Hafif hipermetropisi olan genç bir kişi hiçbir şikayet yaşamayabilir.

• Okuma, bilgisayar kullanma veya el işi gibi yakın çalışmalardan sonra göz yorgunluğu
• Özellikle günün sonunda veya yoğun yakın çalışma sonrasında baş ağrısı, genellikle alın ve şakak bölgesinde
• Yakındaki yazıların bulanıklaşması veya harflerin kayması
• Gözlerde yanma, batma ve sulanma
• Okumada çabuk sıkılma, dikkat dağınıklığı
• Yüksek hipermetropide veya ileri yaşta uzak görmede de bulanıklık

Hipermetropi ve baş ağrısı

Hipermetrop bir göz, net görmek için silyer kası sürekli çalıştırmak zorundadır. Uzun süreli bu çaba göz çevresinde ve alında gerginlik tipi bir baş ağrısına katkıda bulunabilir. Baş ağrısı genellikle sabahları yoktur, gün içinde yakın çalışmayla artar ve dinlenince azalır. Doğru gözlükle bu yük ortadan kalktığında şikayetler çoğu zaman belirgin şekilde azalır. Ancak baş ağrısının pek çok başka nedeni olduğunu unutmamak gerekir. Bu konuyu göz yorgunluğu ve baş ağrısı yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.

Çocuklarda hipermetropi: Neden önemli?

Çocuklarda hipermetropi yalnızca bir gözlük meselesi değildir. Görme sistemi çocukluk döneminde gelişmeye devam eder ve bu dönemde net görüntü almayan göz kalıcı olarak geride kalabilir.

Akomodatif içe şaşılık (esotropi)

Odaklanma ve gözlerin içe dönmesi (konverjans) beyinde birbirine bağlı iki reflekstir. Yakına bakarken göz hem odaklanır hem de içe döner. Yüksek hipermetropisi olan bir çocuk, uzağı bile net görebilmek için çok fazla odaklanmak zorunda kalır; bu da gözlerin aşırı içe dönmesini tetikler. Sonuçta bir ya da iki göz burun tarafına kayar. Buna akomodatif esotropi denir.

Akomodatif esotropi genellikle 2-3 yaş civarında, bazen daha erken başlar. Önceleri yalnızca yorgunken veya yakına bakarken görülebilir. İyi haber şudur: hipermetropiyi tam olarak düzelten gözlükler çoğu zaman şaşılığı belirgin şekilde düzeltir veya ortadan kaldırır. Bazı çocuklarda yakın için ek güç içeren bifokal camlar gerekebilir. Gözlüğün sürekli takılması çok önemlidir; gözlük çıkarıldığında kayma tekrar ortaya çıkabilir ve bu, gözlüğün işe yaradığını gösterir, şaşılığı artırdığını değil.

Tembel göz (ambliyopi)

Yüksek hipermetropi iki gözde de varsa ve düzeltilmezse, iki göz de yeterince gelişemeyebilir. İki göz arasında belirgin bir numara farkı varsa (anizometropi), daha hipermetrop olan göz bulanık görür ve beyin o gözden gelen görüntüyü bastırmaya başlar. Çocuk diğer gözüyle iyi gördüğü için bu durum fark edilmeyebilir. Tembel göz ne kadar erken teşhis edilip tedavi edilirse başarı şansı o kadar yüksektir; tedavide gözlük, gerekirse iyi gören gözün kapatılması veya damla ile bulanıklaştırılması kullanılır. Ayrıntılı bilgi için şaşılık ve tembel göz rehberimize bakabilirsiniz.

Okuma ve öğrenme

Orta ve yüksek düzeyde düzeltilmemiş hipermetropi, okumayı yorucu hale getirebilir. Çocuk okumaktan kaçınabilir, çabuk sıkılabilir veya dikkat sorunu yaşıyormuş gibi görünebilir. Bu nedenle okuma güçlüğü yaşayan her çocukta kapsamlı bir göz muayenesi yapılması önerilir.

Tanı nasıl konur?

Hipermetropi, göz doktoru veya optometrist tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesiyle teşhis edilir. Muayene görme keskinliği ölçümü, otorefraktometre, retinoskopi ve subjektif refraksiyonu içerir. Çocuklarda ve gençlerde sikloplejik damlalarla yapılan ölçüm gizli hipermetropiyi ortaya çıkarmak için genellikle gereklidir. Okul taramalarında kullanılan uzak görme tabloları, iyi telafi edilen hipermetropiyi gözden kaçırabilir; çocuğun uzaktaki harfleri okuyabilmesi hipermetropisi olmadığı anlamına gelmez.

Muayenede ayrıca gözlerin birlikte çalışması, şaşılık varlığı, gözün ön kısmının yapısı ve göz dibi de değerlendirilir. Yetişkinlerde, özellikle 40 yaş üzerinde, ön kamara açısının darlığı da kontrol edilir. Muayene sıklığı hakkında bilgi için göz muayenesi rehberimize göz atabilirsiniz.

Hipermetropi nasıl düzeltilir?

Gözlük

Artı numaralı (dışbükey) camlar, ışığı daha güçlü kırarak retinaya odaklar ve gözün harcadığı fazladan odaklama çabasını ortadan kaldırır. Çocuklarda, özellikle şaşılık veya tembel göz varsa, gözlük gün boyu takılmalıdır. Hafif hipermetropisi olan ve şikayeti olmayan yetişkinlerde gözlük her zaman gerekmez; yalnızca yakın çalışmada veya yorgunlukta kullanılabilir. İlk zamanlarda, gözlük takınca uzak görme biraz bulanık gelebilir; bunun nedeni yıllardır kasılı olan silyer kasın gevşemeye alışmasıdır ve genellikle birkaç gün içinde geçer.

Kontakt lens

Hipermetropi için yumuşak veya sert gaz geçirgen kontakt lensler kullanılabilir. Özellikle iki göz arasında numara farkı olan yetişkinlerde, görüntü büyüklüklerini daha eşit tuttuğu için gözlüğe göre daha konforlu olabilir. Hijyen kurallarına uymak ve düzenli kontrol şarttır.

Cerrahi seçenekler

• Lazer cerrahisi (LASIK, PRK): Korneanın merkezini dikleştirerek kırma gücünü artırır. Hipermetropide lazer sonuçları genellikle miyopiye göre daha sınırlı numara aralığında uygundur ve gerileme olasılığı biraz daha yüksektir.
• Refraktif lens değişimi: Özellikle 45-50 yaş üzerinde, yüksek hipermetropisi olan ve presbiyopisi de başlamış kişilerde doğal lens çıkarılıp yapay göz içi lens yerleştirilebilir. Bu işlem aynı zamanda dar açılı gözlerde ön kamarayı genişletebilir.
• Fakik göz içi lens: Bazı yüksek hipermetroplarda değerlendirilebilir, ancak hipermetrop gözlerin ön kamarası dar olabileceğinden uygunluk dikkatle belirlenmelidir.

Her cerrahi işlemin kendine özgü riskleri vardır ve kapsamlı bir ön muayene gerekir. Seçenekleri göz ameliyatı seçenekleri rehberimizde karşılaştırabilirsiniz.

Hipermetropi ve dar açılı glokom riski

Hipermetrop gözler genellikle daha kısadır ve ön kısımları daha sığ olabilir. Göz içindeki sıvının boşaldığı kanal, kornea ile irisin birleştiği açıdadır. Bu açı dar olduğunda, özellikle göz merceği yaşla kalınlaştıkça, iris kanalı tıkayabilir ve göz içi basıncı aniden yükselebilir. Buna akut açı kapanması krizi denir ve görmeyi tehdit eden acil bir durumdur.

Akut açı kapanması genellikle loş ortamlarda, göz bebeği büyüdüğünde tetiklenebilir. Bazı ilaçlar da göz bebeğini büyüterek risk oluşturabilir; örneğin bazı soğuk algınlığı ilaçları, alerji ilaçları, antidepresanlar ve idrar yolu ilaçları. Bu nedenle dar açınız olduğu söylendiyse, yeni bir ilaç kullanmadan önce doktorunuzu veya eczacınızı bilgilendirin. Dar açı tespit edildiğinde göz doktoru, krizi önlemek için irise lazerle küçük bir delik açılmasını (lazer iridotomi) veya bazı durumlarda lens değişimini önerebilir. Glokom hakkında daha fazla bilgi için glokom rehberimize bakabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda planlı bir göz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• Yakın çalışmada sık göz yorgunluğu, baş ağrısı veya bulanık görme yaşıyorsanız
• Çocuğunuz okumaktan kaçınıyor, çabuk yoruluyor veya gözlerini sık ovuşturuyorsa
• Çocuğunuzun gözlerinden birinin içe ya da dışa kaydığını fark ettiyseniz (beklemeden)
• 40 yaşını geçtiyseniz ve son kapsamlı göz muayenenizin üzerinden uzun zaman geçtiyse
• Hipermetropiniz varsa ve size dar açı olduğu söylendiyse, düzenli kontrollerinizi aksatmayın

Ani görme kaybı, ani çift görme, şiddetli göz ağrısı ve yukarıda sayılan açı kapanması belirtileri ise her zaman acil değerlendirme gerektirir. Doğru teşhis ve uygun düzeltmeyle hipermetrop kişilerin büyük çoğunluğu rahat ve net bir görmeye kavuşur; çocuklarda ise erken tedavi, ömür boyu sürecek iyi bir görmenin temelini atar.