Göz Alerjisi: Kaşıntı, Kızarıklık ve Sulanmaya Karşı Rehber

Bahar geldiğinde ya da tozlu bir odaya girdiğinizde gözleriniz dayanılmaz biçimde kaşınıyor, kızarıyor ve sulanıyorsa yalnız değilsiniz. Göz alerjisi, tıbbi adıyla alerjik konjonktivit, gözün beyaz kısmını ve kapakların iç yüzünü örten zarın (konjonktiva) alerjenlere karşı verdiği aşırı tepkidir. Çoğu zaman alerjik nezle (saman nezlesi) ile birlikte görülür ve toplumda oldukça yaygındır.

Göz alerjisi bulaşıcı değildir ve çoğu türü görmeyi tehdit etmez. Ancak yaşam kalitesini belirgin biçimde düşürebilir: Uykuyu bozabilir, okuma ve ekran kullanımını zorlaştırabilir, çocuklarda okul performansını etkileyebilir. Bazı ağır türleri ise korneayı etkileyerek kalıcı sorunlara yol açabilir. Ayrıca alerji nedeniyle sürekli göz ovuşturmak, korneanın incelip sivrileştiği keratokonus hastalığıyla ilişkilendirilmiştir. Bu rehberde göz alerjisinin türlerini, tetikleyicilerini, tedavi seçeneklerini ve gözlerinizi korumak için neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.

Göz alerjisi nasıl gelişir?

Alerji, bağışıklık sisteminin aslında zararsız olan maddeleri (alerjen) tehdit olarak algılamasıyla ortaya çıkar. Duyarlı bir kişinin gözüne polen veya toz akarı gibi bir alerjen ulaştığında, konjonktivadaki mast hücreleri adı verilen bağışıklık hücreleri histamin ve başka kimyasal maddeler salgılar. Histamin, damarları genişletir, sinir uçlarını uyarır ve sıvı sızıntısını artırır. Sonuç: kaşıntı, kızarıklık, sulanma ve şişlik. Bu tepki genellikle alerjenle temastan sonraki dakikalar içinde başlar; bazı kişilerde saatler sonra ortaya çıkan ikinci bir geç faz tepkisi de görülür.

Ailesinde alerji, astım veya egzama bulunan kişilerde göz alerjisi gelişme olasılığı daha yüksektir. Bu üçlü (atopi) sıklıkla birlikte seyreder.

Göz alerjisi türleri

Mevsimsel alerjik konjonktivit

En sık görülen türdür. Ağaç, çimen ve yabani ot polenlerinin havada yoğun olduğu ilkbahar ve yaz aylarında, bazen sonbaharda ortaya çıkar. Belirtiler polen sayısıyla birlikte artıp azalır. Türkiye'nin farklı bölgelerinde polen takvimi farklılık gösterir; örneğin çimen polenleri genellikle ilkbahar sonu ve yaz başında yoğunlaşır.

Yıl boyu (perennial) alerjik konjonktivit

Ev tozu akarları, evcil hayvan tüyü ve döküntüleri, hamamböceği kalıntıları ve küf mantarları gibi yıl boyunca ortamda bulunan alerjenlere karşı gelişir. Belirtiler mevsimsel tipe göre genellikle daha hafif ama süreklidir. Sabahları, yatak takımlarıyla temastan sonra kötüleşebilir.

Vernal keratokonjonktivit (bahar nezlesi)

Çoğunlukla çocukluk ve ergenlik döneminde, özellikle erkek çocuklarda ve sıcak, kuru iklimlerde görülen kronik ve daha ağır bir alerjik göz hastalığıdır. Ülkemizde de görülür. Belirtiler bahar ve yaz aylarında belirginleşir, ancak bazı çocuklarda yıl boyu sürebilir. Tipik bulgular şunlardır:

• Çok şiddetli kaşıntı ve ışığa hassasiyet
• Koyu, ipliksi, yapışkan akıntı
• Üst göz kapağının iç yüzünde parke taşına benzeyen iri kabartılar (dev papiller)
• Kornea ile gözün beyaz kısmının birleştiği yerde jelatinimsi kabarıklıklar
• Ağır olgularda korneada kalkan şeklinde yara (kalkan ülser)

Bahar nezlesi genellikle ergenlik sonrasında kendiliğinden geriler. Ancak bu süre boyunca korneayı koruyacak düzenli tedavi ve göz doktoru takibi gerekir. Uzun süreli steroid kullanımı ihtiyacı nedeniyle göz tansiyonu ve katarakt açısından da izlem yapılır.

Atopik keratokonjonktivit

Genellikle atopik dermatit (egzama) öyküsü olan yetişkinlerde görülen, kronik ve ağır bir türdür. Göz kapaklarında kalınlaşma, pullanma ve kızarıklık, yıl boyu süren kaşıntı ve yanma görülür. Kornea etkilenebilir; tedavi edilmezse yara izi, yeni damar oluşumu ve görme kaybı gelişebilir. Atopik keratokonjonktivitte keratokonus, katarakt ve göz enfeksiyonları da daha sık görülür. Göz doktoru ile dermatoloğun birlikte takibi idealdir.

Dev papiller konjonktivit

Tam anlamıyla klasik bir alerji olmasa da, alerjik mekanizmaların rol oynadığı bu tablo genellikle kontakt lens kullanıcılarında, protez gözlerde veya açıkta kalan dikişlere bağlı olarak gelişir. Üst kapağın iç yüzünde kabartılar, kaşıntı, mukuslu akıntı ve lens takmada giderek artan rahatsızlık ile kendini gösterir.

Belirtiler

• Kaşıntı (en belirgin ve ayırt edici belirti)
• Kızarıklık
• Sulanma, berrak veya ipliksi akıntı
• Göz kapaklarında şişlik, özellikle sabahları
• Yanma ve batma
• Işığa hassasiyet
• Gözün beyaz kısmında jöle gibi şişme (kemozis); bazen alerjenle temastan sonra dakikalar içinde ortaya çıkar ve korkutucu görünse de genellikle zararsızdır
• Eşlik eden hapşırma, burun akıntısı veya tıkanıklığı

Kaşıntının baskın olmaması, belirgin ağrı, görme azalması veya koyu sarı-yeşil akıntı varsa altta başka bir neden olabilir. Enfeksiyöz konjonktivit ile farkları için konjonktivit rehberimize bakabilirsiniz. Gözde sürekli kuruluk ve yanma ise kuru göz hastalığıyla da karışabilir; iki durum sıklıkla birlikte görülür.

Göz ovuşturma ve keratokonus

Kaşınan bir gözü ovuşturmak anlık bir rahatlama sağlar, ancak bu rahatlama yanıltıcıdır. Ovuşturma, mast hücrelerinden daha fazla histamin salınmasına neden olur ve kaşıntı-ovuşturma kısır döngüsünü besler.

Daha önemlisi, uzun süreli ve kuvvetli göz ovuşturma, korneanın incelip koni şeklinde öne doğru çıktığı keratokonus hastalığının gelişimi ve ilerlemesiyle güçlü biçimde ilişkilendirilmiştir. Keratokonus düzensiz astigmatizmaya ve bulanık görmeye yol açar; ileri olgularda kornea nakli gerekebilir. Bahar nezlesi ve atopik keratokonjonktiviti olan çocuk ve gençlerde keratokonus daha sık görülür. Bu nedenle alerjik göz hastalığı olan kişilerde kaşıntıyı etkili biçimde kontrol etmek, yalnızca konfor için değil, korneayı korumak için de önemlidir.

Tanı

Göz doktoru genellikle belirtilerinizi, mevsimsel ilişkiyi, alerji öykünüzü ve göz muayenesi bulgularını değerlendirerek tanı koyar. Kapak içinin incelenmesi için üst kapak nazikçe ters çevrilebilir. Alerjenin ne olduğunu belirlemek gerekiyorsa alerji uzmanı tarafından deri testleri veya kan testleri yapılabilir. Hangi alerjene karşı duyarlı olduğunuzu bilmek, kaçınma önlemlerini hedefli uygulamanızı sağlar.

Tedavi seçenekleri

Alerjenden kaçınma

• Polen için: Polen sayısının yüksek olduğu günlerde, özellikle sabah erken ve rüzgârlı havalarda pencereleri kapalı tutun. Dışarıda sarmal güneş gözlüğü takın. Eve döndüğünüzde yüzünüzü ve gözlerinizi yıkayın, mümkünse saçınızı yıkayın ve kıyafetlerinizi değiştirin. Araçta havalandırmayı iç devirde kullanın; polen filtresi olan klima işe yarayabilir.
• Ev tozu akarı için: Yatak takımlarınızı haftada bir 60 derecede yıkayın, akar geçirmez yastık ve yatak kılıfları kullanın, halı ve ağır perdeleri azaltın, ev içi nemi düşük tutun.
• Hayvan tüyü için: Evcil hayvanı yatak odasına almayın, onu sevdikten sonra ellerinizi yıkayın, HEPA filtreli süpürge kullanın.
• Küf için: Banyo ve mutfak gibi nemli alanları iyi havalandırın, görünen küfleri temizleyin.

Rahatlatıcı önlemler

• Soğuk kompres: Kapalı göz üzerine birkaç dakika uygulanan soğuk kompres, damarları daraltarak kaşıntı ve şişliği azaltır.
• Suni gözyaşları: Göz yüzeyindeki alerjenleri seyreltir ve yıkar. Koruyucusuz ve buzdolabında soğutulmuş olanlar daha rahatlatıcı olabilir. Seçim için suni gözyaşı nasıl seçilir yazımıza bakabilirsiniz.

Alerji göz damlaları

• Antihistaminik ve mast hücre stabilizatörü (çift etkili) damlalar: Hem salgılanan histaminin etkisini hızla bloke eder hem de mast hücrelerinin yeni histamin salmasını önler. Günümüzde göz alerjisinde en sık kullanılan ve ilk tercih edilen gruptur. Mevsimsel alerjide, polen mevsimi başlamadan birkaç hafta önce kullanmaya başlamak daha etkili olabilir.
• Yalnızca mast hücre stabilizatörü damlalar: Koruyucu etkilidir; etkisinin oturması birkaç gün ile iki hafta sürebilir, bu nedenle düzenli kullanım gerekir.
• Damar daraltıcı (dekonjestan) damlalar: Kızarıklığı hızla giderir ancak kaşıntıya etkisi sınırlıdır. Birkaç günden uzun kullanıldığında kızarıklığın geri tepmesine yol açabilir; bu nedenle uzun süreli kullanım önerilmez. Dar açılı göz yapısı olanlarda risk oluşturabilir.
• Steroid damlalar: Ağır olgularda ve alevlenmelerde kısa süreli kullanılabilir. Göz tansiyonu, katarakt ve enfeksiyon riskleri nedeniyle yalnızca göz doktoru reçetesi ve takibiyle kullanılmalıdır.
• Siklosporin ve takrolimus gibi bağışıklık düzenleyici damlalar: Bahar nezlesi ve atopik keratokonjonktivit gibi ağır ve kronik türlerde, steroid ihtiyacını azaltmak için uzman kontrolünde kullanılır.

Damlaları doğru uygulamak etkiyi artırır; damlatma tekniği için göz damlaları rehberimize göz atabilirsiniz. Hangi damlanın size uygun olduğuna doktorunuz veya eczacınız karar verir.

Ağızdan antihistaminikler ve diğer tedaviler

Ağızdan alınan antihistaminikler, özellikle burun belirtileri de varsa yararlı olabilir. Ancak gözyaşı üretimini azaltarak göz kuruluğunu artırabilirler. Burun spreyi şeklindeki steroidler bazı kişilerde göz belirtilerini de hafifletebilir. Ağır ve sık tekrarlayan alerjilerde alerji uzmanının önereceği alerjen immünoterapisi (aşı tedavisi) uzun vadeli bir seçenek olabilir.

Kontakt lens kullananlar için öneriler

• Alerji dönemlerinde lens kullanım süresini kısaltın veya gözlüğe geçin.
• Günlük kullan-at lensler, yüzeyde alerjen birikimini azaltır.
• Alerji damlalarının çoğu lens takılıyken kullanılmamalıdır; damlatmadan önce lensi çıkarın ve genellikle en az 10-15 dakika bekleyin. Ürünün kullanım talimatını kontrol edin.
• Lens hijyenine titizlikle uyun.

Çocuklarda göz alerjisi

Çocuklarda göz alerjisi, sürekli göz ovuşturma, göz kırpma, ışıktan kaçma ve uykusuzluk ile kendini gösterebilir. Okul döneminde dikkati ve öğrenmeyi etkileyebilir. Bahar nezlesi şüphesi olan çocukların mutlaka bir göz doktoru tarafından değerlendirilmesi gerekir. Çocukların göz sağlığına dair daha fazla bilgi için çocuklarda göz sağlığı rehberimize bakabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Belirtileriniz basit önlemler ve reçetesiz damlalarla bir-iki hafta içinde düzelmiyorsa, her yıl tekrarlıyor ve yaşam kalitenizi etkiliyorsa, çocuğunuzda şiddetli kaşıntı ve ışığa hassasiyet varsa ya da egzamanız ile birlikte göz şikâyetleriniz bulunuyorsa göz doktoruna başvurun.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve göz doktorunuzun veya alerji uzmanınızın değerlendirmesinin yerini tutmaz.