Katarakt Ameliyatı: Öncesinde, Sırasında ve Sonrasında Neler Olur?

Katarakt, göz merceğinin zamanla bulanıklaşmasıdır ve ileri yaşlarda görme azalmasının en sık nedenlerinden biridir. Bulanık, puslu ya da “buzlu camdan bakıyormuş gibi” görme, renklerin soluklaşması, gece farların ve ışıkların daha fazla kamaştırması ve sık gözlük numarası değişikliği tipik belirtilerdir. Kataraktı ilaçla, damlayla veya göz egzersizleriyle geri döndürmek mümkün değildir; katarakt görmeyi günlük yaşamı etkileyecek düzeyde bozduğunda etkili tedavi yöntemi cerrahidir.

İyi haber şu: Katarakt ameliyatı dünyada en sık yapılan ameliyatlardan biridir ve başarı oranı çok yüksektir. Yine de “göz ameliyatı” fikri pek çok kişiyi kaygılandırır. Bu yazıda, ameliyat kararından ilk muayeneye, göz içi lens seçeneklerinden ameliyat gününe, iyileşme sürecinden olası komplikasyonlara kadar her aşamada sizi neyin beklediğini adım adım anlatıyoruz.

Ne zaman ameliyat olmalı?

Eskiden kataraktın “olgunlaşmasının” beklenmesi gerektiği düşünülürdü. Bugün bu yaklaşım geçerliliğini yitirmiştir. Ameliyat kararı, kataraktın evresinden çok görmenin günlük yaşamınızı ne ölçüde etkilediğine göre verilir. Okumak, araç kullanmak, televizyon izlemek, yüzleri tanımak veya işinizi yapmak zorlaşıyorsa ve gözlük değişikliği yeterli olmuyorsa ameliyat düşünülebilir. Kataraktın çok ilerlemesini beklemek ise ameliyatı teknik olarak zorlaştırabilir.

Bazı durumlarda katarakt, başka göz hastalıklarının takibini veya tedavisini engellediği için ya da dar açılı glokom riski yarattığı için daha erken ameliyat önerilebilir. Katarakt hakkında genel bilgiler için katarakt rehberimize göz atabilirsiniz.

Ameliyat öncesi değerlendirme

Ameliyattan önce göz doktorunuz kapsamlı bir muayene yapar. Bu muayenenin amacı, kataraktın görme kaybının gerçek nedeni olup olmadığını doğrulamak, gözde başka hastalık olup olmadığını araştırmak ve size en uygun lensi seçmektir.

Muayenede neler yapılır?

• Görme keskinliği ve gözlük numarası ölçümü
• Biyomikroskopik muayene: Kataraktın tipi ve yoğunluğu, kornea sağlığı değerlendirilir.
• Göz içi basıncı ölçümü
• Göz dibi muayenesi: Göz bebeği büyütülerek retina ve görme siniri incelenir. Makula dejenerasyonu, diyabetik retinopati veya glokom gibi durumlar ameliyat sonrası görme beklentisini etkileyebilir.
• Biyometri: Gözün uzunluğu ve korneanın eğimi optik veya ultrason cihazlarıyla ölçülür. Bu ölçümler, takılacak lensin numarasını hesaplamak için kullanılır.
• Kornea topografisi ve endotel sayımı gibi ek testler gerekebilir.

Doktorunuza söylemeniz gerekenler

• Kullandığınız tüm ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar ve prostat büyümesi için kullanılan alfa bloker ilaçlar (örneğin tamsulosin). Bu ilaçlar ameliyat sırasında iris davranışını etkileyebilir; cerrahın önceden bilmesi önemlidir. İlaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin; hekiminiz yönlendirecektir.
• Diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya alerjileriniz
• Daha önce geçirdiğiniz göz ameliyatları, özellikle LASIK gibi lazer ameliyatları; bu durum lens hesaplamalarını etkiler
• Gözlüksüz görmek istediğiniz mesafeler ve günlük yaşam alışkanlıklarınız (okuma, bilgisayar, araç kullanma, gece sürüşü)

Göz içi lens (GİL) seçenekleri

Katarakt ameliyatında çıkarılan doğal merceğin yerine kalıcı bir yapay lens yerleştirilir. Hangi lensi seçtiğiniz, ameliyat sonrası gözlük ihtiyacınızı doğrudan etkiler. Bu karar, göz yapınız, beklentileriniz ve göz doktorunuzun önerisiyle birlikte verilmelidir.

Tek odaklı (monofokal) lensler

En yaygın kullanılan lenslerdir. Tek bir mesafe için, genellikle uzak için net görme sağlarlar. Çoğu hastada uzak görme gözlüksüz çok iyi olur, ancak okuma ve yakın işler için okuma gözlüğü gerekir. Bazı hastalarda bir göz uzağa, diğeri yakına ayarlanabilir (monovizyon); bu yöntem herkese uygun değildir ve önceden denenmesi önerilebilir.

Torik lensler

Belirgin kornea astigmatı olan kişiler için tasarlanmıştır. Astigmatı düzelterek uzak görmede gözlük ihtiyacını azaltır. Torik lensin doğru eksende yerleştirilmesi önemlidir; nadiren lensin dönmesi durumunda yeniden konumlandırma gerekebilir. Torik özellik, multifokal ve EDOF lenslerle de birleştirilebilir.

Çok odaklı (multifokal) ve genişletilmiş odak derinlikli (EDOF) lensler

Multifokal (trifokal dahil) lensler, ışığı birden fazla odağa bölerek uzak, orta ve yakın mesafede gözlüksüz görmeyi hedefler. EDOF lensler ise uzak ve orta mesafede sürekli bir net görme aralığı sağlar; yakın için çoğu zaman ince işlerde okuma gözlüğü gerekebilir. Bu lensler gözlük bağımlılığını azaltabilir, ancak bazı ödünleri vardır:

• Gece ışıkların etrafında haleler ve parlamalar görülebilir; çoğu kişi zamanla uyum sağlar ama bazılarında kalıcı olabilir.
• Kontrast duyarlılığı bir miktar azalabilir.
• Makula hastalığı, ileri glokom veya ciddi kuru göz gibi durumlarda genellikle önerilmez.
• Ek maliyet söz konusu olabilir.

Ameliyat günü: Fakoemülsifikasyon nasıl yapılır?

Günümüzde katarakt ameliyatlarının büyük çoğunluğu fakoemülsifikasyon (kısaca “fako”) yöntemiyle yapılır. Ameliyat genellikle günübirlik yapılır; hastanede yatmanız gerekmez.

1. Hazırlık: Göz bebeğinizi büyüten damlalar damlatılır. Göz ve çevresi antiseptik solüsyonla temizlenir.
2. Anestezi: Çoğu ameliyat uyuşturucu damlalar ve/veya göz çevresine yapılan enjeksiyonla, uyanık olarak yapılır. Kaygılı hastalara hafif sakinleştirici verilebilir. Genel anestezi yalnızca özel durumlarda gerekir.
3. Kesi: Korneanın kenarından birkaç milimetrelik çok küçük kesiler açılır.
4. Kapsülün açılması: Merceği saran ince zar (kapsül) ön yüzünden dairesel olarak açılır.
5. Merceğin parçalanması ve alınması: Ultrason enerjisi veren ince bir uçla bulanık mercek küçük parçalara ayrılır ve emilerek çıkarılır. Kapsülün arka kısmı yerinde bırakılır.
6. Lensin yerleştirilmesi: Katlanabilir yapay lens, aynı küçük kesiden kapsülün içine yerleştirilir ve orada açılır.
7. Bitiş: Kesiler genellikle dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır. Enfeksiyon riskini azaltmak için göz içine veya yüzeyine antibiyotik uygulanabilir.

Ameliyat sırasında ağrı hissetmezsiniz; hafif basınç, ışık ve renkler görebilirsiniz. Başınızı sabit tutmanız ve cerrahın yönlendirmelerine uymanız önemlidir. Bazı merkezlerde ameliyatın bazı adımları femtosaniye lazer yardımıyla yapılabilir. Araştırmalar, lazer destekli ameliyatın standart fakoemülsifikasyona göre görme sonuçlarında belirgin bir üstünlük sağlamadığını göstermiştir; her iki yöntem de güvenli ve etkilidir. Diğer göz ameliyatı seçenekleri için göz cerrahisi rehberimize bakabilirsiniz.

Ameliyat sonrası iyileşme

İlk saatler ve günler

Ameliyattan sonra gözünüz bir koruyucu kapak veya pedle kapatılabilir. Birkaç saat dinlendikten sonra, bir refakatçiyle eve dönebilirsiniz; ameliyat günü araç kullanmamalısınız. İlk günlerde hafif batma, kaşıntı, sulanma, ışığa hassasiyet ve bulanık görme normaldir. Görme genellikle ilk birkaç gün içinde belirgin şekilde iyileşir; renklerin daha canlı göründüğünü fark etmek pek çok hasta için şaşırtıcı bir deneyimdir.

Göz damlaları

Doktorunuz enfeksiyonu önlemek ve iltihabı kontrol etmek için genellikle birkaç hafta kullanılacak antibiyotikli ve iltihap giderici damlalar reçete eder. Damlaları tam olarak önerildiği gibi kullanmak iyileşme için çok önemlidir. Damla damlatmadan önce ellerinizi yıkayın ve şişenin ucunu göze değdirmeyin.

Dikkat edilmesi gerekenler

Tam iyileşme ve gözlük

Gözün tamamen iyileşmesi ve görmenin oturması genellikle birkaç hafta sürer. Bu süre sonunda, gerekiyorsa yeni bir gözlük reçetesi verilir. Monofokal lens takılan hastaların çoğu okuma için gözlüğe ihtiyaç duyar. İki gözde de katarakt varsa, ikinci göz genellikle birinci göz iyileştikten sonra, birkaç hafta arayla ameliyat edilir.

Olası komplikasyonlar

Katarakt ameliyatı çok güvenli bir ameliyattır, ancak her cerrahi işlem gibi bazı riskleri vardır. Ciddi komplikasyonlar nadirdir.

• Göz içi enfeksiyon (endoftalmi): Çok nadir ama ciddi bir komplikasyondur; genellikle ilk günlerde veya haftalarda artan ağrı, kızarıklık ve görme azalmasıyla kendini gösterir. Acil tedavi gerekir.
• Retina dekolmanı: Nadir görülür; yüksek miyoplarda risk daha yüksektir. Ani uçuşan cisimler, ışık çakmaları ve görme alanına perde inmesi tipik belirtilerdir. Ayrıntılar için retina dekolmanı rehberimize bakın.
• Makula ödemi: Ameliyattan birkaç hafta sonra görmenin yeniden bulanıklaşmasına yol açabilir; genellikle damla tedavisine yanıt verir. Diyabetiklerde risk daha yüksektir.
• Göz içi basıncı artışı: Genellikle geçicidir ve tedavi edilebilir.
• Kornea ödemi, lensin yer değiştirmesi, kuru göz şikâyetlerinde artış gibi diğer sorunlar.

İkincil katarakt (arka kapsül kesifleşmesi)

Ameliyattan aylar veya yıllar sonra bazı hastalar görmelerinin yeniden bulanıklaştığını fark eder. Bu durum genellikle kataraktın “geri gelmesi” değildir; yapay lensin arkasında bırakılan ince kapsül zarının zamanla bulanıklaşmasıdır. Tıpta arka kapsül kesifleşmesi (posterior kapsül opasifikasyonu) olarak adlandırılır ve halk arasında “ikincil katarakt” denir. Oldukça sık görülür.

Tedavisi basittir: YAG lazer kapsülotomi adı verilen, birkaç dakika süren ve ağrısız bir işlemle bulanık zarın ortasında küçük bir açıklık oluşturulur. Görme genellikle kısa sürede düzelir. İşlem ayaktan yapılır ve kesi gerektirmez. Nadir de olsa göz içi basıncı artışı ve retina dekolmanı gibi riskleri bulunduğundan, işlem sonrası doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın.

Ameliyat sonrası yaşam

Katarakt ameliyatı sonrası pek çok kişi, yıllardır fark etmediği kadar parlak ve canlı bir dünya görmeye başlar. Okumak, araç kullanmak, hobilerle uğraşmak kolaylaşır. Araştırmalar, katarakt ameliyatının ileri yaştaki kişilerde düşme ve trafik kazası riskini azaltmaya katkıda bulunabileceğini de göstermektedir. Yaşlılarda görme ve düşme ilişkisi hakkında daha fazla bilgi için yaşlılarda görme ve düşmelerin önlenmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Ameliyattan sonra da düzenli göz muayenelerine devam etmek önemlidir; çünkü katarakt ameliyatı glokom, makula dejenerasyonu veya diyabetik retinopati gibi diğer göz hastalıklarının riskini ortadan kaldırmaz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Ayrıca ameliyattan aylar sonra görmeniz yavaş yavaş bulanıklaşıyorsa, bu durum acil olmasa da ikincil katarakt açısından planlı bir muayene gerektirir.

Özetle, katarakt ameliyatı iyi planlandığında hayat kalitesini belirgin şekilde artıran, güvenli ve etkili bir tedavidir. Ameliyat öncesinde beklentilerinizi açıkça konuşmak, size uygun lensi birlikte seçmek ve ameliyat sonrası önerilere dikkatle uymak, en iyi sonucu almanızın anahtarıdır.