Hamilelikte Görme Değişiklikleri: Normal Olan ve Uyarı İşaretleri

Hamilelik, vücudun neredeyse her sistemini etkileyen büyük bir değişim dönemidir. Östrojen, progesteron ve diğer hormonlardaki artış, vücutta sıvı tutulması, kan hacminin yükselmesi ve bağışıklık sistemindeki uyum değişiklikleri gözleri de etkileyebilir. Pek çok anne adayı bu dönemde gözlerinde kuruluk, kontakt lenslerde rahatsızlık ya da görmede hafif bulanıklık fark eder. Bu değişikliklerin büyük çoğunluğu zararsızdır ve doğumdan sonraki haftalar veya aylar içinde kendiliğinden düzelir.

Ancak bazı görme belirtileri, yalnızca göz ile ilgili değil, anne ve bebeğin sağlığını tehdit eden durumların habercisi olabilir. Özellikle gebeliğin ikinci yarısında ortaya çıkan ışık çakmaları, bulanık görme veya görme kaybı, preeklampsi adı verilen ciddi bir tablonun belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. Bu yazıda hamilelikte sık görülen göz değişikliklerini, kontakt lens kullanımını, diyabeti olan anne adaylarının dikkat etmesi gerekenleri ve asla ihmal edilmemesi gereken uyarı işaretlerini ele alıyoruz.

Hormonlar gözleri neden etkiler?

Gözdeki pek çok doku, hormon reseptörleri taşır. Gözyaşı bezleri, göz kapağı kenarındaki yağ bezleri (meibomian bezleri), kornea ve hatta göz içi sıvısının üretimi hormonal değişikliklere duyarlıdır. Gebelikte artan hormonlar ve vücutta biriken sıvı, bu dokuların işlevini geçici olarak değiştirebilir. Ayrıca kan basıncı, kan şekeri ve damar yapısındaki değişiklikler retina gibi hassas bölgeleri etkileyebilir.

Gebelikte görülen göz değişikliklerini üç gruba ayırmak mümkündür:

• Fizyolojik ve zararsız değişiklikler: Kuru göz, kornea değişiklikleri, lens toleransında azalma, göz içi basıncında hafif düşüş.
• Gebelikle ilişkili hastalıkların göz bulguları: Preeklampsi ve eklampsi, gebelik diyabeti.
• Önceden var olan hastalıkların seyrindeki değişiklikler: Diyabetik retinopati, glokom, bazı göz içi iltihapları.

Kuru göz: en sık şikâyet

Hamile kadınların önemli bir kısmı gözlerinde kuruluk, yanma, batma veya kumlanma hissi tarif eder. Hormonal değişiklikler gözyaşının hem miktarını hem de kalitesini etkileyebilir. Gözyaşı tabakası daha çabuk dağılır ve göz yüzeyi kurur. Klimalı ortamlar, uzun ekran kullanımı ve yetersiz sıvı alımı şikâyetleri artırabilir.

Kuru gözü hafifletmek için şunları deneyebilirsiniz:

• Gün içinde yeterli su için.
• Ekran başında düzenli mola verin ve bilinçli olarak sık göz kırpın.
• Ortamı çok kuru tutmayın; gerekiyorsa nemlendirici kullanın.
• Göz kapaklarına ılık kompres uygulamak, yağ bezlerinin işlevini destekleyebilir. Ilık kompres uygulaması sayfamızda adımları bulabilirsiniz.
• Koruyucu içermeyen suni gözyaşları, gebelikte genellikle güvenli kabul edilen ilk basamak tedavidir; yine de herhangi bir damla kullanmadan önce doktorunuza veya eczacınıza danışmanız önerilir.

Kuru göz hakkında daha fazla bilgi için kuru göz rehberimize göz atabilirsiniz.

Kornea değişiklikleri ve bulanık görme

Gebelikte vücutta tutulan sıvının bir kısmı korneada da birikebilir. Bu durum korneanın kalınlığını ve eğriliğini hafifçe değiştirerek gözün kırma gücünü etkileyebilir. Sonuç olarak bazı kadınlar, özellikle gebeliğin ikinci ve üçüncü üç aylık döneminde, gözlüklerinin eskisi kadar net göstermediğini fark eder. Bazılarında miyopi numarası hafifçe artabilir. Kornea duyarlılığı da azalabilir.

Bu değişiklikler genellikle küçüktür ve doğumdan sonra, emzirmenin sona ermesiyle birlikte birkaç hafta veya ay içinde eski haline döner. Bu nedenle:

• Gebelikte gözlük numarasında küçük değişiklikler olursa, çok rahatsız etmiyorsa yeni gözlük yaptırmayı doğumdan birkaç ay sonraya ertelemek mantıklı olabilir.
• Lazer göz ameliyatları (LASIK, PRK, SMILE gibi) gebelik ve emzirme döneminde genellikle önerilmez. Numara stabil olmayabilir, iyileşme süreci etkilenebilir ve ameliyat sonrası kullanılan bazı damlalar bu dönem için uygun olmayabilir. Ameliyat planlıyorsanız, doğum ve emzirmenin ardından numaranızın stabil olduğu doğrulanana kadar beklemeniz önerilir. Seçenekler için lazer göz ameliyatı karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.

Kontakt lens toleransı

Kornea şeklindeki değişiklikler, kornea duyarlılığının azalması ve gözyaşı kalitesindeki bozulma, kontakt lenslerin eskisi kadar rahat olmamasına neden olabilir. Lens gün içinde batabilir, kayabilir, görme dalgalanabilir veya gözler daha çabuk kızarabilir. Bazı kadınlar daha önce sorunsuz kullandığı lensleri gebelikte birkaç saatten fazla takamaz hale gelir.

Gebelikte bağışıklık sistemindeki değişiklikler nedeniyle lens hijyenine her zamankinden daha fazla dikkat etmek gerekir. Lensle uyumamak, lensleri suyla temas ettirmemek ve kullanım süresini aşmamak temel kurallardır. Ayrıntılar için kontakt lens hijyeni yazımızı okuyabilirsiniz.

Preeklampsi: gözler alarm verebilir

Preeklampsi, genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyon ve çeşitli organlarda (böbrek, karaciğer, beyin) tutulumla seyreden ciddi bir gebelik hastalığıdır. Dünya Sağlık Örgütü, preeklampsi ve eklampsiyi dünya genelinde anne ölümlerinin önde gelen nedenleri arasında sayar. Erken fark edilip doğru yönetildiğinde ise sonuçlar büyük ölçüde iyileştirilebilir.

Preeklampsi hastalarının önemli bir bölümünde görme belirtileri ortaya çıkar. Bunun nedeni, yüksek tansiyonun retina damarlarını ve beynin görme merkezini etkilemesidir. Görme belirtileri bazen preeklampsinin ilk fark edilen işareti olabilir.

Preeklampsiyi düşündüren görme belirtileri

• Bulanık görme veya görmede ani azalma
• Işık çakmaları, parıltılar veya gözün önünde zikzak çizgiler
• Görme alanında karanlık lekeler veya kör noktalar
• Işığa karşı aşırı hassasiyet
• Geçici görme kaybı

Bu görme belirtilerine çoğunlukla başka belirtiler eşlik eder:

• Geçmeyen şiddetli baş ağrısı
• Yüzde, ellerde veya ayaklarda ani şişlik
• Kaburgaların altında, özellikle sağ üst karında ağrı
• Bulantı, kusma, kendini iyi hissetmeme
• Ani kilo artışı

Preeklampsiye bağlı göz değişikliklerinin çoğu, tansiyonun kontrol altına alınması ve doğumla birlikte düzelir. Nadiren retina dekolmanı (seröz dekolman) veya beynin arka bölümünü etkileyen şişlik (PRES) gibi ciddi tablolar gelişebilir; bunların da büyük çoğunluğu zamanında tedaviyle iyileşir. Yüksek tansiyonun göze etkileri hakkında daha fazla bilgi için yüksek tansiyon ve gözler yazımıza göz atabilirsiniz.

Diyabetik retinopati: gebelikte yakın takip

Gebelikten önce tip 1 veya tip 2 diyabeti olan kadınlarda, gebelik süresince diyabetik retinopati ilerleyebilir. Bunun nedenleri arasında hormonal değişiklikler, artan kan hacmi, damar yapısındaki değişiklikler ve gebelik sırasında kan şekerinin hızla sıkı kontrol altına alınması sayılabilir. Paradoks gibi görünse de, uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin hızla düşürülmesi kısa vadede retinopatiyi geçici olarak kötüleştirebilir. Bu, sıkı kontrolden vazgeçmek için bir neden değildir; yalnızca göz takibinin önemini gösterir.

Gebelikte retinopatinin ilerleme riskini artıran etkenler şunlardır:

• Gebelik başında retinopatinin zaten var olması ve evresi
• Uzun süredir devam eden diyabet
• Gebelik öncesi kötü kan şekeri kontrolü
• Yüksek tansiyon veya preeklampsi

NHS ve uluslararası diyabet kılavuzları, gebelik öncesinden diyabeti olan kadınların gebelik planlarken veya gebeliğin ilk aylarında retina muayenesi olmasını, gebelik boyunca da riskine göre tekrar kontrol edilmesini önerir. Bu takip, gerekirse lazer tedavisi gibi müdahalelerin zamanında yapılmasını sağlar. Retinopati genellikle doğumdan sonra eski seyrine döner, ancak bazı kadınlarda takip doğumdan sonra da sürdürülmelidir.

Diğer göz değişiklikleri

Gebelikte göz ilaçları ve muayeneler

Gebelikte göz muayenesi olmak güvenlidir. Göz bebeğini büyüten damlalar, göz tansiyonu ölçümü ve göz dibi muayenesi gerektiğinde yapılabilir. Göz doktorunuza mutlaka hamile olduğunuzu ve kaçıncı haftada olduğunuzu söyleyin. Bazı görüntüleme yöntemlerinde kullanılan boyalar ve bazı göz damlaları gebelikte dikkatle değerlendirilir.

Gebelikte kullanılabilecek göz ilaçlarına ilişkin kararı göz doktorunuz ve kadın doğum doktorunuz birlikte verir. Daha önce kullandığınız göz damlalarını, özellikle glokom ilaçlarını, gebelik öğrenildiğinde kendi başınıza bırakmayın veya değiştirmeyin; doktorunuza danışın. Göz damlalarının kana karışmasını azaltmak için damlatmadan sonra gözünüzü kapatıp gözün iç köşesine birkaç dakika hafifçe bastırmanız önerilebilir.

Doğum şekli ve gözler

Sık sorulan sorulardan biri, yüksek miyopi veya geçirilmiş göz ameliyatı olan kadınların normal doğum yapıp yapamayacağıdır. Güncel çalışmalar, yüksek miyopisi olan veya daha önce retina tedavisi görmüş kadınlarda normal doğumun retina dekolmanı riskini belirgin şekilde artırdığına dair güçlü kanıt bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte her durum bireyseldir; özel bir göz hastalığınız varsa doğum planınızı göz doktorunuz ve kadın doğum doktorunuzla birlikte konuşmanız en doğrusudur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Hafif kuruluk ve küçük numara değişiklikleri için bir sonraki rutin göz muayenenizi bekleyebilirsiniz. Ancak aşağıdaki durumlarda daha hızlı hareket etmeniz gerekir:

• Gebelikten önce diyabetiniz varsa: gebelik planlarken veya gebeliğin başında göz muayenesi olun ve doktorunuzun önerdiği aralıklarla takibe devam edin.
• Göz kızarıklığı, ağrı veya akıntı: özellikle kontakt lens kullanıyorsanız aynı gün değerlendirme yapılmalıdır.
• Gözde dalgalı veya çarpık görme: retina sorunu olabileceğinden kısa sürede muayene olun.

Hamilelikte gözlerde yaşanan değişikliklerin çoğu geçicidir ve doğumdan sonra kendiliğinden geçer. Yine de gözleriniz, bazen vücudunuzun geri kalanında olup bitenler hakkında ilk uyarıyı veren organdır. Görmenizdeki değişiklikleri önemseyin ve doğum öncesi kontrollerinizde mutlaka paylaşın. Gebelikte göz sağlığına genel bir bakış için hamilelikte gözler sayfamızı da okuyabilirsiniz.